Thuốc kháng VEGF trong điều trị bệnh lý võng mạc

1. Thuốc kháng VEGF là gì?
VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor) là chất được hình thành trong nhiều quá trình bệnh lý võng mạc. Chất này gây phù hoàng điểm, kích thích làm tăng sinh các mạch máu. Đây là những nguyên nhân chính dẫn đến giảm hoặc mất thị lực.
Thuốc kháng VEGF là nhóm thuốc có tác dụng ức chế chất VEGF, từ đó giảm tăng sinh mạch máu mới và giảm phù.
Thuốc kháng VEGF được tiêm trực tiếp vào nội nhãn

2. Chỉ định dùng kháng VEGF?
Một số chỉ định của kháng VEGF gồm:
– Thoái hóa hoàng điểm tuổi già thể ướt
– Phù hoàng điểm tiểu đường
– Phù hòang điểm do tắc tĩnh mạch võng mạc
Trong các bệnh lý này, tăng sinh mạch máu mới hay phù hoàng điểm đều có thể gây giảm hoặc mất thị lực. Vì vậy, giảm phù và chống tăng sinh mạch máu có thể giúp cải thiện hoặc duy trì thị lực cho bệnh nhân.
Để chỉ định điều trị, bác sĩ cần đo thị lực, khám tổng quát, khám võng mạc cẩn thận bằng soi đáy mắt (có nhỏ dãn đồng tử) và có thể chỉ định thêm một số xét nghiệm cần thiết như: chụp mạch hùynh quang, chụp OCT.
Chụp OCT là kỹ thuật chụp không xâm lấn, có thể giúp đánh giá phù hoàng điểm và các lớp võng mạc. Bệnh nhân có thể được chỉ định chụp lại OCT trong mỗi lần tái khám để so sánh diễn tiến, đánh giá hiệu quả trong suốt quá trình điều trị.

3. Điều trị kháng VEGF như thế nào?
Thuốc kháng VEGF được tiêm trực tiếp vào mắt qua đường củng mạc (phần lòng trắng của mắt) bằng 1 kim nhỏ. Bệnh nhân được nhỏ thuốc tê và sát trùng mắt trước khi tiêm. Thủ thuật này được thực hiện trong 1 môi trường sạch để giảm nguy cơ nhiễm trùng.
Thời gian thực hiện thủ thuật chỉ khoảng vài giây. Sau khi tiêm, bệnh nhân được tra thuốc, băng mắt và nhỏ thuốc kháng sinh trong vài ngày sau đó. Mắt thường cảm thấy bình thường trở lại 1 ngày sau tiêm.
Sau khi tiêm, mắt có thể đỏ do xuất huyết kết mạc trong quá trình tiêm. Tuy nhiên, biến chứng này giảm và bớt dần nhiều ngày sau đó mà không để lại hậu quả gì. Nếu mắt đỏ kèm nhức, mờ, bệnh nhân cần báo ngay cho bác sĩ điều trị để được khám, kiểm tra.

4. Hiện có những kháng VEGF nào?
Cho tới nay, 3 chế phẩm kháng VEGF thường được dùng trên thế giới là : Avastin, Lucentis, Eylea
Avastin: đây là thuốc được bệnh nhân lựa chọn dùng nhiều vì giá rẻ. Tuy nhiên, thuốc này được bào chế để dùng đường tĩnh mạch trong điều trị ung thư đại tràng và chưa được FDA của Mỹ công nhận trong điều trị bệnh mắt. 2 nguy cơ chính được đề cập khi sử dụng thuốc này là nhiễm trùng và nguy cơ tim mạch.
Lucentis: đây là thuốc được FDA của Mỹ công nhận trong điều trị bệnh mắt. Do không phải pha chế như khi sử dụng Avastin nên có thể giảm được nguy cơ nhiễm trùng do pha chế. Cấu trúc sinh học của thuốc khác với Avastin nên được cho là ít biến chứng toàn thân hơn, đặc biệt là tim mạch. Tuy nhiên, giá thành còn cao. Phác đồ, số lần chích có thể cũng tương tự như Avastin.
Eylea: thời gian thuốc tác dụng tại mắt dài hơn 2 thuốc trên nên khoảng cách giữa các lần tái khám có thể dài hơn. Tuy nhiên, đây là lọai thuốc mới, hiện chưa có tại TPHCM.

5. Biến chứng của điều trị?
Nguy cơ biến chứng của điều trị kháng VEGF là thấp, hầu hết liên quan đến thủ thuật tiêm nội nhãn.
– Viêm mủ nội nhãn : tình trạng nhiễm trùng toàn bộ bên trong mắt. Đây là biến chứng nặng. Biểu hiện gồm giảm thị lực, đau nhức, đỏ mắt, nhạy cảm ánh sáng,…Nguy cơ nhiễm trùng là 1/1000 bệnh nhân. Sát trùng mắt trước tiêm và nhỏ kháng sinh sau tiêm giúp dự phòng biến chứng này.
– Tăng nhãn áp: Tiêm một lượng thuốc vào trong mắt có thể làm tăng nhãn áp tạm thời và thường không gây vấn đề gì về lâu dài.
– Bong võng mạc, xuất huyết, đục thủy tinh thể: trong các nghiên cứu, tỷ lệ nguy cơ biến chứng này là dưới 1/100 bệnh nhân.
– Có giả thuyết tăng nguy cơ đột quỵ ở bệnh nhân điều trị bằng kháng VEGF, nhất là Avastin. Tuy nhiên, nguy cơ này vẫn chưa được xác định rõ.
– Ngòai ra, có 1 số giả thuyết khác về tác dụng phụ của thuốc kháng VEGF như tổn thương hệ mạch máu của thể mi, võng mạc…nhưng những giả thuyết này vẫn chưa được xác định rõ.

6. Số lần chích kháng VEGF?
Phác đồ, số lần chích có thể khác nhau tùy theo từng bệnh nhân, từng bệnh lý khác nhau. Dưới đây là 1 số phác đồ thường dùng
Thoái hóa hoàng điểm tuổi già
Thường chích 3 lần liên tiếp, mỗi lần cách nhau 1 tháng (4 tuần). Sau 3 liều này, tùy theo đáp ứng của bệnh mà bác sĩ có thể dùng phác đồ và thời gian hẹn chích khác nhau cho từng bệnh nhân. Có thể chích mỗi tháng cho đến khi kiểm soát được phù và xuất huyết, thị lực ổn định. Có thể chích cách nhau nhiều tháng mà phù, xuất huyết, thị lực vẫn ổn định.
Phù hoàng điểm do tắc tĩnh mạch võng mạc
Bắt đầu bằng 3 liều liên tiếp, mỗi liều cách nhau 1 tháng (4 tuần). Sau đó cũng tùy theo tình trạng phù hòang điểm mà điều trị. Trong 6 tháng đầu, có thể bệnh nhân cần tái khám thường xuyên. Trong 12 tháng tiếp theo đó, bác sĩ có thể hẹn tái khám xa hơn. Bệnh nhân cần đến khám khi giảm thị lực hoặc có triệu chứng bất thường nào.
Phù hoàng điểm tiểu đường
Cũng bắt đầu bằng 3 liều liên tiếp, mỗi liều cách nhau 1 tháng (4 tuần). Sau đó tùy theo đáp ứng của bệnh (tình trạng phù, thị lực) mà bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị thích hợp.
Đây là phương pháp điều trị mới, và vẫn đang còn có những nghiên cứu về số lần và thời gian điều trị, nên vẫn còn chưa có sự thống nhất hoàn tòan về phác đồ. Nhưng nhìn chung, bệnh nhân cần thường xuyên tái khám theo lịch hẹn và theo dõi của bác sĩ. Chúng tôi điều trị theo phác đồ hướng dẫn điều trị của Mỹ.

7. Kết quả điều trị với Anti-VEGF?
Cho tới hiện nay, kháng VEGF vẫn là 1 phương pháp điều trị quan trọng. Đối với thoái hóa hoàng điểm tuổi già, thị lực ổn định trong 90% và cải thiện thị lực trong 30-40% trường hợp. Đối với phù hoàng điểm do tắc tĩnh mạch võng mạc, thị lực cải thiện trong 60% trường hợp. Đối với phù hoàng điểm tiểu đường, 30% bệnh nhân cải thiện phù.
Hiện nay, nhiều thuốc mới để điều trị những bệnh lý này vẫn còn đang được nghiên cứu. Điều trị bằng kháng VEGF cần bệnh nhân tái khám và điều trị nhiều lần, nhưng đây vẫn là phương pháp được xem là tốt nhất.

8. Điều trị kháng VEGF cho bệnh lý khác?
Hiện nay, điều trị kháng VEGF được công nhận cho 3 bệnh lý kể trên. Trong những bệnh lý khác có tân mạch, xuất huyết, phù võng mạc, bác sĩ có thể cung cấp thông tin cho bệnh nhân về bệnh lý, những hướng điều trị hiện có, điều trị bằng kháng VEGF được dùng trên thế giới như thế nào để bệnh nhân lựa chọn điều trị.

TS.BS. Võ Thị Hoàng Lan
Bộ môn Mắt, Đại học Y Dược TP.HCM

Chia sẻ :

Trung tâm Mắt 30-4